Къырым Мухтар Джумхуриети — тарихий къурулгъан полиэтник регионы, онынъ территорясында миллетлерара мунасебетлери тили оларакъ рус тили къуллана. Шу нетиджелерини тасдикълайыджы Украина Анаясасынынъ укъукъий негизде 2001 сенесинде Бутюнукраин эалини джедвельге алув нетиджелери, макъсады исе — «халкъ эалисининъ меселелери боюнджа девлет сиясети амельге кечирильмеси ичюн акъикъий, объектив ве бутюн малюмат» алмакъ.
Джедвельге алув нетиджелери боюнджа Къырым Мухтар Джумхуриетинде русларнынъ микъдары 1180441 адам, я да 58,3%. Рус тилини озь тили оларакъ сайгъан Къырым Мухтар Джумхуриети эалисининъ эписинден 76,6%.
Лякин сонъунджы йыллары Украинада тасиль, медениет, малюмат, макеме- ве иш алып барув сааларында рус тилини къулланувдан чыкъарув боюнджа ве украин ве халкъара къанунджылыгъына зыддиет эткен къанунсыз актлар къабул этильмеси боюнджа кетишат фааль иштирак эте башлады, шу себеп иле Къырымда джемиет-сиясий вазиети темелини джойды, тиль ве этносиясий вазиети кергинлешти, руслар ве рус тильде лакъырыды эткен гражданларнынъ укъукълары озь кучьни джоя башлады.
Къайд этильген акъикъатлар, эм де рус тилининъ статусыны котерюв акъкъында къырым сакинлери эксериетининъ фикири, Украина Анаясасынынъ 10-нджы маддесиндеки учюнджи къысымына, Къырым Мухтар Джумхуриети Анаясасынынъ 18-нджи маддесиндеки биринджи къысымынынъ 17 пунктына, эм де «Къырым Мухтар Джумхуриетининъ Юкъары Радасы акъкъында» Украина Къанунынынъ 9-нджы маддесиндеки 14 ве 15 пунктларына мувафыкъ, эалининъ рус тилинде лакъырды эткен къысымынынъ укъукъларыны къорчалав ве меракъларыны теминлев боюнджа аит тедбирлер къабул этмек зарурлыгъында, эалининъ украин тилинде лакъырды эткен къысымынынъ, эм де Къырым Мухтар Джумхуриети территориясында яшагъан дигер аз миллетлернинъ укъукъларына зиддиетсиз.
Украина Анаясасына мувафыкъ «Украина акимиетининъ бир менбасы оларакъ халкъ сайыла», Къырымда тарихий къурулгъан этник, медений, тиль адетлери инкишафы зарурлыгъындан, Къырым Мухтар Джумхуриети эалисининъ эксериети гражданларнынъ укъукълар ве сербестликлер анаяса кефилликлерине къол туткъаны себеби иле, Украина Анаясасынынъ къарарлары, Къырым Мухтар Джумхуриети Анаясасы ве «Авропа региональ тиллер ве аз миллетлер хартиясыны ратификация этюв акъкъында» 2003 сенеси майыс 15-те къабул этильген 802-IV санлы Украина Къануны эсасында рус тили миллетлерара мунасебетлери тили олгъаныны козь огюне аларакъ,
Къырым Мухтар Джумхуриетининъ Юкъары Радасы къарар бере:
1. Украина Анаясасынынъ 9-нджы маддесиндеки биринджи къысымынынъ ве 10-нджы мадддесининъ учюнджи къысымынынъ къарарларына, Къырым Мухтар Джумхуриети Анаясасынынъ 10 ве 14 мадделерине, «Авропа региональ тиллер я да аз миллетлернинъ тиллери хартиясыны ратификация этюв акъкъында» 2003 сенеси майыс 15-те къабул этильген 802-IV санлы Украина Къанунына эсасланаракъ, онынъ эсасында Авропа региональ тиллер я да аз миллетлернинъ тиллери хартиясы миллий къанунджылыкънынъ къысымы оларакъ таныла, шу себеп, Къырым Мухтар Джумхуриетинде рус тили эали эксериетининъ тили ве джемиет яшайышынынъ джеми сааларында миллетлерара мунасебетлери ичюн макъбуль ве региональ тили оларакъ сайыла.
2. Авропа региональ тиллер я да аз миллетлер тиллери хартиясыны бутюн колемде амельге кечирюв теклифи иле Украина Юкъары Радасына мураджаат этильсин.
3. Къырым Мухтар Джумхуриети Юкъары Радасынынъ ишинде рус тили региональ тили оларакъ къулланувы боюнджа Авропа региональ тиллер я да аз миллетлернинъ тиллери хартиясында козьде тутулгъан тедбирлер амельге кечирильсин.
4. Авропа къанунджылыкънынъ къарарлары къулланувына къол тутув меселелери боюнджа мувакъкъат комиссиясы тешкиль этильсин ве тиль вазиетини огренерек ве Украина Анаясасынынъ 10-нджы маддесиндеки учюнджи къысымына мувафыкъ Къырым Мухтар Джумхуриетинде рус тили инкишафы, къулланув ве къорчалав боюнджа тедбирлер ишлеп чыкъарылсын ве тайинленген тертипте Къырым Мухтар Джумхуриетининъ Юкъары Радасынен музакере этильмеси ичюн кирсетильсин, ве 2003 сенеси майыс 15-те къабул этильген 802-IV санлы Украина Къанунына мувафыкъ Украина Къанунджылыгъына кирсетильген Авропа региональ тиллер я да аз миллетлер тиллери хартиясынынъ 8—14 мадделериндеки низамнамелери амельге кечирильмеси козьде тутулсын.
5. Къырым Мухтар Джумхуриетинде Авропа региональ тиллер я да аз миллетлернинъ тиллери хартиясы къарарларына риает этюв акъкъында ве онынъ низамнамелери амельге кечирильмеси заманда меселелер пейда олувы акъкъында малюмат берильсин, эм де Авропа региональ тиллер я да аз миллетрлернинъ тиллери хартиясынынъ низамнамелери амельге кечирильмеси боюнджа меджбуриетлер Украинанен эда этильмеси узеринден козетме кечирюв теклифинен Авропа Шурасынынъ Баш кятибине мураджаат этильсин.
6. Авропа региональ тиллер я да аз миллетлернинъ тиллери хартиясынынъ эсас низамнамелери, эм де онынъ иле тайинленген укъукълар ве меджбуриетлер кутьлевий малюмат васталарында илян этильмесини теминлев Къырым Мухтар Джумхуриетининъ назирлер Шурасына авале этильсин.
7. Тасдикълансын, июнь 6-сы — А. С. Пушкин улу рус языджынынъ догъулгъан куню — Къырым Мухтар Джумхуриетинде рус тили Куню оларакъ къайд этиле.
8. Мезкюр Къарар «Крымские известия» газетасында дердж этильсин.
9. Мезкюр Къарар эда этильмеси боюнджа незарет Къырым Мухтар Джумхуриети Юкъары Радасынынъ илим ве тасиль боюнджа Даимий комиссиясына, Къырым Мухтар Джумхуриети Юкъары Радасынынъ медениет, яшлар ишлери ве спорт боюнджа Даимий комиссиясына, Къырым Мухтар Джумхуриети Юкъары Радасынынъ укъукъий меселелер, укъукъий тертип ве февкъульаде вазиетлер боюнджа Даимий комиссиясына авале этильсин.
10. Мезкюр Къарар къабул этильген кунюнден арекетке кире.
| Къырым Мухтар Джумхуриети Юкъары Радасынынъ Реиси | В. КОНСТАНТИНОВ |
Симферополь ш., 2010 сенеси, |